Wat is een curator?
Een curator is een functionaris, door de rechtbank benoemd, die het beheer en de afwikkeling van een faillissement op zich neemt. Wanneer een onderneming of persoon door een rechter failliet wordt verklaard, verliest de failliet in juridische zin zijn beschikkingsmacht over zijn vermogen. Dat vermogen wordt de failliete boedel genoemd. Vanaf dat moment beheert de curator deze boedel en vertegenwoordigt hij de gezamenlijke schuldeisers.
Hij opereert binnen het kader van de Faillissementswet. Een wet die bepaalt hoe een faillissement wordt afgehandeld, welke bevoegdheden de curator heeft en welke rechten schuldeisers en schuldenaren behouden.
Benoeming en positie
De curator wordt benoemd door de rechtbank op het moment dat het faillissement wordt uitgesproken. De rechter die toezicht houdt op het faillissement wordt de rechter-commissaris genoemd. Deze rechter controleert de werkzaamheden en kan instructies geven wanneer dat nodig is.
Om curator in een faillissement te worden in Nederland bestaat er geen aparte wettelijke opleiding. In de praktijk is een curator vrijwel altijd een advocaat met gespecialiseerde kennis van insolventierecht. Zijn positie is juridisch bijzonder. Hij staat niet uitsluitend aan de kant van de schuldenaar en ook niet uitsluitend aan de kant van de schuldeisers. Hij vertegenwoordigt het collectieve belang van de schuldeisers.
Taken van een curator
De werkzaamheden zijn zowel juridisch als economisch van aard. In hoofdlijnen bestaan zijn taken uit vijf kernactiviteiten.
1. Inventariseren van de boedel
De curator brengt in kaart welke bezittingen en verplichtingen aanwezig zijn. Dit kan bestaan uit bankrekeningen, vastgoed, voorraden, machines, intellectuele eigendomsrechten en openstaande vorderingen.
2. Onderzoeken van het bestuur
Een curator onderzoekt vaak ook het handelen van bestuurders voorafgaand aan het faillissement. Wanneer sprake is van onbehoorlijk bestuur, kan de curator bestuurders persoonlijk aansprakelijk stellen.
3. Voortzetten of beëindigen van activiteiten
Soms wordt een onderneming tijdelijk voortgezet om waarde te behouden. In andere gevallen wordt de onderneming direct stilgelegd en worden activa verkocht.
4. Verkoop van activa
De curator verkoopt de bezittingen van de failliete onderneming. Dit kan via onderhandse verkoop, openbare verkoop of een doorstart met een nieuwe eigenaar.
5. Verdeling onder schuldeisers
De opbrengst van de boedel wordt verdeeld volgens een wettelijke rangorde van schuldeisers. Bepaalde schuldeisers, zoals de Belastingdienst of werknemers met loonvorderingen, hebben voorrang.
De rangorde van schuldeisers
Niet iedere schuldeiser heeft dezelfde positie. De wet kent een hiërarchie.
- Boedelschuldeisers
Kosten van het faillissement zelf, waaronder het salaris van de curator. - Preferente schuldeisers
Bijvoorbeeld belastingvorderingen en bepaalde werknemersvorderingen. - Concurrente schuldeisers
De gewone schuldeisers zonder voorrang. - Achtergestelde schuldeisers
Schulden die contractueel achtergesteld zijn.
In veel faillissementen ontvangen concurrente schuldeisers slechts een klein percentage van hun vordering.
De curator als machtige functionaris
Hoewel de curator juridisch een neutrale rol vervult, beschikt hij over aanzienlijke bevoegdheden. Hij kan contracten beëindigen, activa verkopen en procedures starten. Voor de failliet kan dit betekenen dat het economische en persoonlijke leven plotseling onder extern beheer komt te staan.
Deze positie vereist daarom een combinatie van:
- juridische deskundigheid
- economische analyse
- bestuurlijke onafhankelijkheid
- zorgvuldige verslaglegging
De curator moet periodiek verslag uitbrengen aan de rechter-commissaris en aan de schuldeisers.
Kritiek en maatschappelijke discussie
De rol van de curator staat regelmatig ter discussie. Kritiek richt zich vaak op drie punten:
- Kosten van het faillissement
Curatoren worden betaald uit de failliete boedel. Wanneer de boedel klein is, kan een aanzienlijk deel van de opbrengst opgaan aan kosten. - Informatie-asymmetrie
Schuldeisers hebben vaak minder inzicht in beslissingen dan de curator zelf. - Machtspositie
Omdat de curator beslissingsbevoegd is over vrijwel alle activa, kan zijn oordeel grote economische en persoonlijke gevolgen hebben.
Daarom is toezicht door de rechter-commissaris essentieel, maar het toezicht laat veel te wensen over.
Samenvatting
Een curator is een door de rechtbank benoemde beheerder van een failliete boedel. Zijn taak is het inventariseren, beheren en liquideren van vermogen, met als doel een zo eerlijk mogelijke verdeling onder schuldeisers. Hij opereert binnen het kader van de Faillissementswet en staat onder toezicht van de rechter-commissaris.
De curator bevindt zich daarmee op het snijvlak van recht, economie en bestuurlijke verantwoordelijkheid. Zijn beslissingen kunnen bepalen hoe een onderneming eindigt, hoe schulden worden verdeeld en hoe het economische verleden van een faillissement wordt afgesloten.
